Đừng để năm mới chỉ là một chiếc áo cũ được giặt lại

Hay cách chúng ta ngừng tìm kiếm thời gian để bắt đầu tìm lại chính mình.

Chào bạn, những ngày cuối cùng của năm âm lịch đang trôi qua.

Bạn có đang cảm thấy không khí này không? Cái không khí của sự gấp gáp pha lẫn kỳ vọng.

Trên bàn làm việc của tôi lúc này là một cuốn sổ kế hoạch (planner) mới cứng cho năm 2026. Mùi giấy mới thơm phức. Những ô ngày tháng trắng tinh tươm đang chờ đợi. Thông thường, đây là lúc chúng ta cảm thấy hưng phấn nhất. Chúng ta viết xuống những mục tiêu lớn lao: “Năm nay tôi sẽ viết xong cuốn sách”, “Năm nay tôi sẽ xây dựng kênh podcast”, hay “Năm nay tôi sẽ sống healthy hơn”.

Nhưng, hãy để tôi kể bạn nghe một câu chuyện thật, bớt “thơ” hơn một chút.

Trong máy tính của tôi có một thư mục tên là “Dự án ấp ủ”. Lần cuối cùng tôi thực sự làm việc trong đó là... mùa thu hai năm trước. Suốt hai năm qua, mỗi lần dọn dẹp màn hình Desktop, tôi lại lướt qua icon của nó. Và bạn biết cảm giác đó không?

Nó giống như việc bạn tình cờ gặp lại người yêu cũ trên phố.

Một chút nhói lòng. Một chút tội lỗi. Và rất nhiều sự lảng tránh.

Tôi thường nhanh chóng tắt màn hình hoặc kéo nó vào một góc khuất hơn, tự nhủ: “Dạo này cuối năm bận quá, ra Giêng thư thả, mình sẽ dành hẳn 2 tiếng mỗi ngày để làm nó sống lại.”

Nhưng đêm nay, khi ngồi phản tư (reflect) lại hành trình đã qua, tôi buộc phải thú nhận với chính mình: Đó là một lời nói dối.

Tôi không thiếu 2 tiếng. Tôi có khi vừa dành đúng chừng đó thời gian để lướt xem người khác tổng kết năm trên mạng xã hội.

Sự thật trần trụi mà chúng ta thường né tránh trước thềm năm mới là: Chúng ta không bao giờ thiếu thời gian cho những thứ ta thực sự thuộc về. Chúng ta chỉ thiếu sự can đảm để gặp lại phiên bản đã từng thuộc về thứ đó.

Trong bản tin cuối cùng của năm cũ âm lịch này, hãy cùng Linh bóc tách lớp mặt nạ của câu nói “Tôi không có thời gian” và tìm cách để năm 2026 của bạn không phải là bản copy nhạt nhòa của năm 2025.

Căn tính trôi dạt (Identity Drift): Tại sao kế hoạch năm mới thường “chết yểu” vào tháng 2?

Trong hành trình mentoring cho các solo expert, tôi nhận thấy một quy luật đau lòng: Hầu hết mọi người bỏ cuộc không phải vì họ lười, mà vì họ đã để bản thân “trôi dạt” quá xa.

Hãy tưởng tượng căn tính (identity) của bạn giống như một ngôi nhà.

Khi bạn quá bận rộn với chế độ sinh tồn – cơm áo gạo tiền, chăm sóc con cái, chạy deadline cho khách hàng – bạn đã vô tình khóa cửa căn phòng mang tên “Sáng tạo” hay “Mơ ước”.

Ngày qua ngày, bụi phủ lên tay nắm cửa.

Khi bạn viết mục tiêu năm mới: “Tôi sẽ viết sách”, thực chất bạn đang cố gắng mở lại căn phòng đó. Nhưng tiềm thức của bạn ngăn lại. Nó thì thầm: “Đừng vào đó. Trong đó lạnh lẽo lắm. Cậu đã bỏ bê nó quá lâu rồi, giờ quay lại chỉ thấy xấu hổ thôi.”

Đây chính là Identity Drift: Sự dịch chuyển căn tính.

Chúng ta không trì hoãn vì thiếu thời gian. Chúng ta trì hoãn vì sợ phải đối mặt với nỗi đau của sự ngắt kết nối. Chúng ta sợ nhận ra rằng mình đã trở thành một người xa lạ với chính giấc mơ của mình.

Khoa học về sự trì hoãn: Khi bộ não chọn “An toàn” thay vì “Vĩ đại”

Để năm 2025 thực sự khác biệt, bạn không cần thêm một ứng dụng quản lý thời gian. Bạn cần hiểu “bộ máy điều hành” bên trong hộp sọ của mình đang chống lại bạn như thế nào.

A. “Tương lai” là một người dưng nước lã

Tại sao tối nay bạn lại chọn xem Netflix thay vì viết đề cương cho dự án năm sau?

Tiến sĩ Hal Hershfield (Đại học UCLA) đã có câu trả lời chấn động thông qua hình ảnh quét não fMRI: Bộ não của chúng ta coi “Bản thân trong tương lai” (Future Self) giống hệt như một... người lạ.

Khi bạn nói: “Tháng sau tôi sẽ bắt đầu tập thể dục”, về mặt thần kinh học, não bạn nghĩ: “À, việc đó là của một gã nào đó tên là ‘Tôi-tháng-sau’, không phải việc của mình hôm nay.”

Sự thiếu hụt kết nối cảm xúc này khiến chúng ta luôn ưu tiên sự thoải mái hiện tại. Chúng ta không hy sinh cho người lạ.

B. “Người gác cổng” RAS và sự mù lòa có chọn lọc

Bạn có bao giờ để ý, khi bạn định mua một chiếc xe màu đỏ, bỗng nhiên ra đường bạn thấy toàn xe màu đỏ không? Đó là do RAS (Reticular Activating System) – Hệ thống kích hoạt lưới.

RAS là bộ lọc của não. Nó quyết định cái gì quan trọng và cái gì là nhiễu.

Nếu suốt năm 2024, bạn liên tục nói với bản thân “Mình bận lắm”, “Mình chỉ là dân làm thuê”, RAS sẽ lập trình những niềm tin đó thành sự thật.

Sang năm mới, dù cơ hội đến ngay trước mắt, RAS sẽ gạt phăng nó đi vì: “Cái này không khớp với dữ liệu ‘người bận rộn’ mà chủ nhân đã cài đặt.”

Bạn không thiếu cơ hội trong năm mới. Bạn chỉ đang bị chính bộ não của mình bịt mắt.

C. Hệ miễn dịch chống lại sự thay đổi (Immunity to Change)

Nghiên cứu của Robert Kegan và Lisa Lahey (Harvard) là lời cảnh tỉnh lớn nhất cho bất kỳ ai muốn thay đổi: Não bộ thà chọn một “Nỗi đau quen thuộc” còn hơn là một “Hạnh phúc bất định”.

Sự chuyển hóa (Transformation) đòi hỏi năng lượng khổng lồ để tái cấu trúc thần kinh. Trong khi đó, nhiệm vụ tối thượng của não là sinh tồn (bảo toàn năng lượng).

Nên khi bạn muốn bứt phá trong năm 2025, hãy chuẩn bị tinh thần: Hệ thần kinh của bạn sẽ phản kháng. Nó sẽ làm bạn thấy mệt mỏi vô cớ, nghi ngờ bản thân, hoặc tạo ra những cơn ốm vặt ngay khi bạn định bắt đầu dự án lớn.

Đó không phải là điềm báo bạn nên dừng lại. Đó là dấu hiệu bạn đang thực sự bước ra khỏi vùng an toàn.

Chiến lược hành động: Đừng xây lâu đài, hãy đặt viên gạch đầu tiên

Linh biết, đọc đến đây có thể bạn sẽ thấy hơi “ngộp”. Nhưng tin tốt là: Khi đã hiểu cơ chế, chúng ta có thể “hack” lại nó.

Năm mới này, thay vì những mục tiêu khổng lồ (BHAGs) dễ gây tê liệt, tôi muốn mời bạn thực hành chiến lược “Vi mô hóa Căn tính” (Micro-identity).

Chúng ta không cần vĩ đại ngay lập tức. Chúng ta cần sự hiện diện.

Bước 1: Kỹ thuật The Threshold Strategy

Đừng thề thốt sẽ viết mỗi ngày 1 tiếng. Bộ não sẽ kích hoạt báo động ngay.

Hãy thương lượng với nó: “Tôi chỉ xin đúng 20 giây thôi.”

Sử dụng Future Scripting phiên bản siêu tốc:

1. Ngồi xuống bàn.

2. Đặt tay lên bàn phím/cuốn sổ.

3. Viết một câu duy nhất mô tả cảm giác SAU KHI bạn hoàn thành một việc nhỏ xíu.

   Ví dụ: “5 phút nữa, khi gập máy lại, vai mình sẽ nhẹ đi một chút vì cuối cùng mình cũng đã bắt đầu.”

Khi bạn tập trung vào phần thưởng cảm xúc (sự nhẹ nhõm, tự hào), bạn đang biến “người lạ tương lai” thành người quen.

Bước 2: Thu thập bằng chứng (Collecting Evidence)

Niềm tin vào bản thân không đến từ những lời hô hào tích cực (affirmations). Nó đến từ bằng chứng.

Mỗi ngày, hãy ghi lại một “Chiến thắng nhỏ” (Small Win).

• Hôm nay mình đã từ chối một cuộc họp vô bổ để có 30 phút cho bản thân.

• Hôm nay mình đã viết được 3 dòng, dù rất mệt.

Dần dần, chồng hồ sơ “bằng chứng” này sẽ đủ dày để thuyết phục bộ lọc RAS rằng: “Này, chủ nhân của chúng ta là một người cam kết đấy. Hãy mở cửa cho những cơ hội mới đi.”

Lời nhắn cuối: Dám hành động, ngay cả khi run rẩy

Bạn thân mến,

Sự khác biệt giữa người thực hiện được ước mơ và người chỉ mãi mơ mộng không nằm ở tài năng. Nó nằm ở chữ “DÁM”.

Dám ở đây không phải là nhảy xuống vực thẳm mà không có dù.

Dám là việc bạn chấp nhận quay lại “căn phòng cũ” đầy bụi bặm đó, cầm lên chiếc bút, và viết xuống một dòng đầu tiên dù tay đang run.

Dám là việc bạn chấp nhận rằng những bản nháp đầu tiên của năm 2026 có thể sẽ rất tệ, rất lộn xộn. Nhưng thà là một đống lộn xộn rực rỡ sắc màu của sự sống, còn hơn là sự ngăn nắp lạnh lẽo của việc không làm gì cả.

Thời gian không chờ đợi chúng ta, nhưng nó cũng rất bao dung. Nó luôn cho chúng ta một khoảnh khắc mới - là Ngay Lúc Này - để bắt đầu lại.

Đừng đợi đến ngày mồng 1. Đừng đợi đến khi “có cảm hứng”. Cảm hứng là kẻ nghiệp dư; những người chuyên nghiệp (như phiên bản tương lai của bạn) thì bắt tay vào làm việc ngay cả khi thấy sợ.

---

Ngay dưới email này, hoặc trong cuốn sổ tay của bạn, Linh muốn bạn thực hiện một nghi thức cam kết nhỏ. Đừng suy nghĩ quá nhiều. Hãy viết xuống:

“Chào 2026, tôi không hứa sẽ hoàn hảo. Nhưng tôi hứa sẽ có mặt.

Ngay lúc này, tôi dành cho mình 20 giây để [điền một hành động nhỏ nhất bạn có thể làm ngay].”

(Ví dụ: Mở lại file nháp cũ, nhắn tin cho một người mentor, đăng ký khóa học bạn đã nhìn ngắm suốt 3 tháng nay...)

Đó chính là tiếng click mở khóa của cánh cửa mà bạn ngỡ đã kẹt cứng.

Chúc bạn một năm mới không chỉ có thêm tuổi, mà có thêm NỘI LỰC để sống rực rỡ theo cách riêng của mình.

Vững tâm và Dám bước,

Linh Phan

---

📚 GÓC TRA CỨU (Dành cho bạn muốn hiểu sâu hơn)

Để viết nên bản tin này, Linh đã tham khảo và tổng hợp từ các nghiên cứu khoa học uy tín dưới đây. Bạn có thể tìm đọc thêm để củng cố tư duy của mình:

1. Hershfield, H. E. (2011). Future self-continuity: How conceptions of the future self transform intertemporal choice. Annals of the New York Academy of Sciences. (Nghiên cứu về sự kết nối với bản thân trong tương lai).

2. Kegan, R., & Lahey, L. L. (2009). Immunity to change: How to overcome it and unlock the potential in yourself and your organization. Harvard Business Press. (Cuốn sách gối đầu giường về cơ chế kháng cự sự thay đổi).

3. Rock, D. (2009). Your Brain at Work. HarperBusiness. (Giải thích tường tận về RAS và giới hạn năng lượng của não bộ).

4. Clear, J. (2018). Atomic Habits. (Về sức mạnh của những hành động nhỏ và chiến thắng 1%).

P.S: Nếu bạn thực sự thực hiện hành động 20 giây kia, hãy reply email này cho Linh biết nhé. Linh luôn ở đây và lắng nghe những bước đi đầu tiên của bạn.