Phá vỡ giới hạn và giành lại sự tự tin

Phần 1: 3 cái bẫy của sự tự tin và 8 kẻ giết chết sự tự tin

Ai trong số chúng ta cũng từng tự tin. Đó là lý do Linh dùng chữ “giành lại” chứ không phải là “xây dựng”.

Khi một đứa trẻ bắt đầu biết đi, sự tự tin giúp trẻ có thể với tới một bàn tay hoặc một bề mặt nào đó và kéo mình đứng dậy. Sự tự tin là sức mạnh thúc đẩy chúng ta vui chơi, học hỏi và phát triển.

Đáng buồn thay, sự tự tin không phải là một điều bất biến. Sự tự tin có thể khó nắm bắt và kinh nghiệm sống có thể làm hao mòn sự tự tin của chúng ta ngay cả khi chúng ta nghĩ rằng mình đang nỗ lực bảo vệ nó.

Ví dụ, chúng ta có thể đủ tự tin để chốt hợp tác với một khách hàng, nhưng lại thiếu sự tự tin để yêu cầu tăng giá ngay cả khi chúng ta biết mình xứng đáng được trả nhiều hơn.

Điều này là do có điều gì đó trên đường đi đã làm lung lay sự tự tin của chúng ta, nếu không muốn nói là đã phá vỡ nó.

Trong 2 số bản tin liên tiếp, bạn sẽ khám phá cách vượt qua rào cản tự tin và hạn chế niềm tin và cuối cùng bắt đầu sống cuộc sống mà bạn muốn. Chúng ta cùng nhau đi qua:

Phần 1

• Định nghĩa đơn giản nhất về sự tự tin

• 3 điều người tự tin làm tốt nhất

• 3 cái bẫy của sự tự tin

• 8 kẻ giết chết sự tự tin

Phần 2

• 6 câu hỏi giúp bạn giành lại sự tự tin ngay lập tức

Bắt đầu nhé!

Định nghĩa đơn giản nhất về sự tự tin

Khi bạn gặp những người tự tin, điều bạn quan sát được là gì?

Chắc chắn chúng ta sẽ đều nhìn ra một vài điểm dễ nhận thấy của người tự tin. Từng đặc điểm trong danh sách sau đây đều là một phần nằm trong định nghĩ về sự tự tin:

• Họ có niềm tin gần như tuyệt đối vào bản thân mình

• Họ cho rằng mình có khả năng xử lý tình huống mà họ đang gặp phải

• Họ mong đợi thành công khi bắt đầu một nhiệm vụ mới

• Khi họ nói, họ nói một cách thẳng thắn, chân thực

• Họ thoải mái với con người họ, đồng thời cũng không có thái độ tự mãn

• Họ chấp nhận rủi ro

• Họ không bỏ lỡ những cơ hội mới

Một điểm quan trọng liên kết những đặc điểm trên đó là: Thay vì niềm tin có được từ bên ngoài, nó xuất phát từ một cảm giác lớn dần trong chính họ.

Nói cách khác, không có gì trên thế giới này có thể khiến bạn tự tin… Chỉ có bạn mới có thể làm được điều đó.

Tóm lại, định nghĩa về sự tự tin của chúng ta trở nên đơn giản và cô đọng như sau:

Sự tự tin là niềm tin bạn giữ trong mình, nói với bạn rằng bạn có thể xử lý bất cứ điều gì xảy ra theo cách của bạn.

Tuy nhiên:

• Nếu bạn đánh giá quá cao bản thân, bạn có thể trở nên tự mãn hoặc kiêu ngạo.

• Nếu bạn đánh giá thấp bản thân, bạn có thể trở nên do dự và không chắc chắn.

3 điều người tự tin làm tốt nhất

Một cách đơn giản nhất, với mình thì: Sự tự tin có nghĩa là “làm chủ” tình hình.

Một người tự tin khi bước vào phòng, gần như tự động họ có được sự chú ý của mọi người mà không cần ồn ào hay thô lỗ. Một người tự tin có sự quyến rũ sinh ra từ sự bình yên và vững chãi trong nội tâm, sự hài lòng với bản thân và tin tưởng vào con người mà họ đang là. Họ chắc chắn về bản thân, thoải mái về bản thân và cả những người xung quanh.

Ở họ có 3 điều làm rất tốt:

• Sống trọn vẹn với khoảnh khắc: không lo lắng quá nhiều về những thứ đã xảy ra của 10 phút trước, 10 giờ trước hay thậm chí 10 năm trước. Họ cũng không lo lắng thái quá về tương lai. Họ ở đây, ở hiện tại.

• Không lo lắng người khác nghĩ gì: tôn trọng lắng nghe ý kiến của người khác nhưng không thái quá, có thể đồng ý hoặc không đồng ý nhưng không lao vào phân bia. Họ thoải mái với niềm tin của mình, chắc chắn trong lời nói, không căng thẳng việc mình có phù hợp hay không. Họ làm việc của mình, là chính họ.

• Làm những gì họ thích: tự tin ăn mặc theo cách họ muốn, tập trung vào những mục tiêu của bản thân, lựa chọn phù hợp với giá trị của mình. Họ tự tin để dẫn đầu và không bị áp lực bởi chuyện “mình có thể không”, càng ít khi bị FOMO (nỗi sợ bị bỏ lỡ).

3 cái bẫy của sự tự tin

Tất nhiên, có rất nhiều dấu hiệu và tín hiệu cho thấy bạn đang đánh mất hoặc chưa có đủ sự tự tin. Và nhiệm vụ của chúng ta là phải nhận biết những dấu hiệu này để đánh giá thực tế đang như thế nào.

Bạn bị nghẹt mũi và có thể là bạn đang bị cảm lạnh hoặc có vấn đề về hô hấp. Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu bạn có các triệu chứng khác như sốt, nôn mửa…? Không nắm được toàn cảnh có thể gây nguy hiểm cho sức khoẻ của bạn.

Đánh giá sự thiếu tự tin cũng thế, điều quan trọng là bạn phải đánh giá toàn bộ tình huống hoặc hoàn cảnh (quá khứ, hiện tại và tương lai) để có được cái nhìn rõ ràng hơn.

Trong phần này, Linh sẽ giới thiệu tới bạn 3 cái bẫy niềm tin mà khiến bạn trở thành nạn nhân của việc thiếu tự tin. Cũng có thể hiểu là khi mắc bẫy, sự tự tin của bạn bị đánh cắp, làm suy yếu và phá vỡ.

Hãy xem ở những bẫy sau đây, có đặc điểm và kinh nghiệm nào là quen thuộc với trải nghiệm của bạn? Khi thấy có điểm tương đồng, hãy ghi chú lại để trả lời các câu hỏi ở phần tiếp theo nhé!

Hãy nhớ là những dấu hiệu và tín hiệu sẽ cung cấp cho bạn một cái nhìn tổng thể.

Ngoài việc ghi nhận những dấu hiệu cụ thể của việc bạn bị mất tự tin, hãy xem đâu là những cái bẫy bạn nghĩ mình dễ rơi vào nhất!

1. Bẫy thuộc về (belonging trap)

Chiếc bẫy này được định hướng xung quanh mong muốn trở thành một phần của một nhóm, bộ lạc hoặc đội nhóm. Tất nhiên, điều này có thể ở bất kỳ bối cảnh nào, nhưng cái bẫy là bạn mất tự tin vì sợ nhóm sẽ từ chối, phớt lờ hoặc cô lập bạn.

Một số đặc điểm liên quan đến bẫy này là:

• Bạn xin lỗi rất nhiều - Khi bạn bắt đầu xin lỗi một cách tự động về mọi việc - cho dù bạn có lỗi hay không - bạn cho rằng mình đã sai ở một khía cạnh nào đó, do đó gây nghi ngờ hành động của bạn và sự tin tưởng của bạn vào chúng.

• Bạn phản ứng thái quá trước những lời chỉ trích - Một người tự tin có thể chấp nhận những lời chỉ trích. Khi bạn bị ám ảnh qua những gì người khác nói, bạn đang thể hiện sự thiếu tự tin vào khả năng của mình, đặc biệt là ở những lĩnh vực mà bạn đang bị chỉ trích.

• Bạn có xu hướng phòng thủ - Mọi người thường trở nên phòng thủ khi không tìm được điều tốt lý do để hỗ trợ quan điểm của họ. Điều đó thường có nghĩa là họ không tự tin vào những gì họ đang làm, đang nói hoặc tin tưởng. Họ có thể nhấn mạnh rằng mình đúng và dừng cuộc trò chuyện theo hướng nó đang diễn ra.

• Bạn cảm thấy như mình đang đóng một vai khác không phải mình - Tại sao bạn cảm thấy mình không thể là chính mình? Nếu như bạn phải tạo ra một nhân cách chỉ để bước ra thế giới, sử dụng “a fake you” để gây ấn tượng với mọi người, bạn không cảm thấy tự tin về con người thật của mình.

• Bạn đang lạc vào sai cộng đồng - Không có lý do gì để chúng ta phải ở lại với những người thường xuyên chỉ trích và toxic. Nếu bạn nghĩ mình không xứng đáng với những điều tốt đẹp hơn và bạn không còn sức để rời đi - Bạn cần nhận ra rằng sự tự tin của bạn đang ở mức độ thấp đáng báo động.

2. Bẫy ảnh hưởng (influence trap)

Chiếc bẫy này hình thành bởi vì bạn để cho việc bạn nghĩ người khác đang theo dõi bạn trở nên quan trọng thái quá... Chính xác hơn, quá trình suy nghĩ của bạn xoay quanh mối quan tâm về việc làm sao để không bị người khác đánh giá. Điều này làm mất đi sự tự tin của bạn.

Một số đặc điểm liên quan đến bẫy này là:

• Bạn bị ám ảnh về vấn đề của mình - Khi ai đó chỉ tập trung vào việc mọi việc diễn ra như thế nào, có tâm lý nạn nhân hoặc thường xuyên lo lắng về vấn đề của mình, họ đã mất niềm tin để kiểm soát, chấp nhận hoặc thay đổi hoàn cảnh của mình.

• Tâm trạng của bạn thật buồn - Bạn khó cảm thấy hạnh phúc? Khi bạn không tự tin

  về cuộc sống của bạn, thật khó để nhìn thấy những điều tốt đẹp xung quanh bạn, đặc biệt là những điều hạnh phúc trong cuộc sống của bạn.

• Cảm thấy mình là một kẻ thất bại - Nếu bạn vẫn còn bị cuốn hút vào cảm giác mình đã mắc sai lầm sau một thất bại, bạn có thể đã giáng một đòn nặng nề vào sự tự tin của mình. Nó là bình thường nếu bạn cảm thấy tệ sau một thời gian khi sự việc diễn ra, nhưng cũng phải tới lúc nó cần tiếp tục và bắt đầu lại. Nên nếu bạn bị mắc kẹt trong tình trạng không vui mà không chuyển tiếp tiến độ, bạn có thể không tự tin về khả năng thành công của mình.

• Bạn cảm thấy như mình vừa bước một bước tới thảm họa - Niềm tin rằng mọi thứ kinh khủng sắp xảy đến có thể xuất phát từ sự thiếu tự tin trong hành động. Giả sử kết quả có tồi tệ nhất, bạn không tự tin mình có thể giải quyết được bất kỳ điều gì. Thậm chí bạn rơi vào cơn hoảng loạn.

• Bạn không thể tận hưởng cuộc sống - Mỗi sáng thức dậy đều cảm thấy nặng nề và không có tìm thấy niềm vui trong những việc bạn làm.

3. Bẫy rủi ro (risk trap)

Chiếc bẫy này tồn tại khi bạn ngăn mình thực hiện những hành động táo bạo hoặc lên tiếng vì bạn bị đe doạ bởi những hậu quả có thể xảy ra. Cuối cùng, bạn thấy mình không dám làm và sau đó là tự trách móc bản thân vì đã không làm.

Kết quả: sự tự tin của bạn bị đập tan.

Một số đặc điểm liên quan đến bẫy này là:

• Bạn tránh xa các tình huống xã hội - Những cuộc tụ tập xã hội có thể là cơn ác mộng đối với một người thiếu tự tin. Nếu bạn ở nhà vì sợ mình không hòa nhập được, nghĩ rằng sẽ không có ai nói chuyện với bạn hoặc lo lắng không ai thích bạn thì bạn đang gặp vấn đề với sự tự tin trong khía cạnh này.

• Bạn quá an toàn - Khi bạn không tự tin mình có thể tạo nên kết quả tốt trong một tình huống, việc giữ an toàn là bình thường. Nhưng nếu nó đã tới mức độ là bạn không dám làm bất cứ điều gì mới - hoặc cảm thấy quá rủi ro nếu làm - thì cần phải xem xét lại sự tự tin của bạn.

• Bạn trì hoãn - Bạn không tự tin và khả năng hoàn thành nhiệm vụ của mình, bạn trì hoãn và tiếp tục trì hoãn tới khi nó biến mất.

• Bạn không hành động - Sự thiếu tự tin có thể khiến bạn không dám hành động do không cảm thấy an toàn. Việc lo lắng thái quá và không hành động sẽ khiến bạn không thể làm bất cứ điều gì mới mẻ hơn.

• Bạn trì hoãn - Không tự tin vào khả năng thực hiện nhiệm vụ gần nhất và muốn trì hoãn.

Nếu danh sách các dấu hiệu và bẫy khiến bạn co rúm người lại, đừng lo lắng, đó là phản ứng bình thường khi chúng ta tự nhìn vào gương và thấy những thứ không đẹp đẽ gì. Có thể bạn đang tự hỏi “Tôi phải làm gì với tất cả những thứ đó?”. Việc đầu tiên chính là thừa nhận những dấu hiệu mình đang có, xem mình đang ở đâu và chuẩn bị cho những bước đầu tiên.

Hãy nhớ rằng, thừa nhận điều gì là đúng và bạn đang ở đâu trong cuộc hành trình là bước đầu tiên! Tiếp theo, hãy xem bạn có đã và đang bị những nguyên nhân sau đây giết chết sự tự tin của mình không nhé!

8 kẻ giết chết tự tin

Nguyên nhân khiến chúng ta đánh mất đi sự tự tin thì rất nhiều. Danh sách sau đây là danh sách thường gặp và phổ biến nhất.

#Kẻ thứ 1: Nuôi dưỡng trong kiểm soát

Bạn có bao giờ từng bị chỉ trích rằng bạn sẽ không bao giờ đủ tốt, không bao giờ làm nổi trò chống gì… không? Và người chỉ trích bạn lại là cha mẹ, ông bà, giáo viên hoặc người nào có quyền lực lớn khi bạn còn nhỏ… bạn có thể đang bị lạm quyền và đè bẹp sự tự tin của riêng mình.

Khi trưởng thành, bạn sẽ phải vật vã đấu tranh với chuyện bản thân cảm thấy mình không đủ tốt. Bạn cũng có thể sợ hãi trong các mối quan hệ và không thể duy trì mối quan hệ của mình.

#Kẻ thứ 2: Người chăm sóc vắng mặt

Là người đã chăm sóc bạn nhưng đã bị biến mất khỏi cuộc đời bạn, hoặc luôn bận rộn và không dành cho bạn thời gian của họ. Khi bị họ rời bỏ, bạn cảm thấy mình không đáng để yêu hoặc không đủ tốt để được quan tâm. Để bù đắp cho cảm giác không xứng đáng, bạn có thể thấy mình lúc nào cũng hối lỗi. Bạn có thể thiếu sự tự tin để bày tỏ hoặc xác định những gì mình đang cảm thấy. Cuối cùng, bạn có thể cảm thấy như mình không cần bất kỳ ai trong cuộc sống.

#Kẻ thứ 3: Người chăm sóc nhưng luôn luôn có mặt

Ngược lại, người chăm sóc quá nhiều lại gây ra một tình trạng hoàn toàn khác. Sự tự tin có thể bị lung lay vì bạn chưa bao giờ có cơ hội thử những điều mới, hoặc bạn được cho biết rằng bạn có thể thất bại hoặc bị tổn thương nếu làm như vậy.

Bạn rơi vào trạng thái tự bảo vệ mình khỏi chính mình, khó chấp nhận rủi ro, khó bộc lộ cá tính của mình khi ở tuổi trưởng thành. Bạn có thể dễ bị căng thẳng khi cảm thấy cuộc sống quá phức tạp, đáng sở để có thể hiểu hoặc kiểm soát nó.

#Kẻ thứ 4: Kẻ bắt nạt

Bắt nạt là lạm dùng quyền lực với ý đồ xấu, một cách chủ đích để làm người khác tổn thương. Bất kể nó xảy ra ở độ tuổi này, nó đều để lại những dấu vết tiêu cực. Bị bắt nạt có thể khiến bạn trở nên ngại ngùng, không dám thể hiện bản thân, sợ trở nên nổi bật vì nghĩ mình có thể trở thành mục tiêu.

Một số người phản ứng khi bị bắt nạt bằng cách trốn tránh các tình huống xã hội. Họ ít cảm thấy tự tin về khả năng giao tiếp, đặc biệt trong các cuộc trò chuyện khó khăn, hoặc bất kỳ tình huống nào khiến họ có thể cảm thấy bị bắt nạt.

Một cá nhân bị bắt nạt có thể tin rằng cô ấy không thể tự mình giải quyết vấn đề.

#Kẻ thứ 5: Các áp lực học tập

Khi một đứa trẻ gặp khó khăn ở trường học, con trở nên thiếu tự tin khi trưởng thành là điều không hiếm gặp.

Điều này đặc biệt khó khăn nếu các vấn đề về áp lực học tập này không được chẩn đoán hoặc không được hỗ trợ để tìm ra chiến lược giải quyết. Nếu trẻ không được dạy để trở nên tự tin, có tư duy phản biện, hoặc lên tiếng khi có một câu hỏi, khi thấy một điều gì đó không đúng - tất cả đều phải trả giá. Chúng ta nhận được sự tuân thủ một cách bị động, dễ bị thao túng và thiếu khả năng phục hồi khi trải qua nghịch cảnh.

#Kẻ thứ 6: Chấn thương thời thơ ấu (trauma)

Khi một người trải qua một/nhiều điều cực đoan hoặc những trải nghiệm mãnh liệt, sự tự tin có thể bị tổn thương. PTSD, tai nạn, bạo lực, thảm hoạ thiên nhiên, lạm dụng… đều có thể phá vỡ sự tự tin của bạn. Điều quan trọng là phải tôn trọng chấn thương và cho nó thời gian, sự chú ý để làm việc với nó.

Một số chấn thương có thể tạo ra bởi một sự kiện cụ thể, ví dụ thiếu tự tin lái xe sau một vụ tai nạn ô tô. Nhưng cũng có thể tạo ra bởi những hiện tượng trừu tượng hơn như khó ngủ, bị lạm dụng hoặc nghiện ngập.

#Kẻ thứ 7: Hệ thống niềm tin của bạn

Thông thường, những trải nghiệm quan trọng với các nhóm về tôn giáo, trường học, câu lạc bộ, quân đội…. sẽ tác động tới cách thành lập hệ thống niềm tin bên trong bạn và khiến bạn suy yếu sự tự tin.

Ví dụ, bạn lo lắng về việc liệu mình có đủ tốt không, có xứng đáng thuộc về nhóm không… và vô tình để những nhóm đó làm cho niềm tin của bạn về hình ảnh bản thân bị lung lay, thậm chí phá huỷ sự tự tin của bạn. Bạn sẽ thấy có gì đó không ổn khi thấy niềm tin trở nên lỗi thời và bạn bắt đầu cảm thấy quyền tự do ngôn luận của mình bị hạn chế hoặc bị kiểm soát bởi người khác.

#Kẻ thứ 8: Thế giới hiện đại

Phương tiện truyền thông, mạng xã hội và các nhóm đồng đẳng đang đánh giá cách chúng ta hành động, làm việc hay sống. Từ chuyện ta mặc gì, ăn gì, nói chuyện ra sao… và có rất nhiều người hàng ngày lên mạng để nói cho bạn biết bạn “nên” sống của cuộc sống của mình như thế nào.

Với rất nhiều thông điệp lẫn lộn, sự tự tin của bạn có thể bị tổn hại và tan vỡ khi những thông điệp đó mâu thuẫn với các giá trị cốt lõi của bạn, làm xáo trộn hình ảnh tích cực của bạn và phá hoại mong muốn tạo ra tác động, tạo sự khác biệt và tạo dựng một cuộc sống hưng thịnh cho riêng bạn.

Nếu bạn để năng lượng và sự tập trung của mình bị ảnh hưởng bởi các sự kiện bên ngoài và sự so sánh với những người khác, kẻ phá hoại tự tin này cần phải được thuần hóa!

---

Bây giờ bạn đã có nhiều kiến ​​thức và nhận thức hơn về sự tự tin.

Bạn cũng có nhiều góc nhìn hơn về cách câu chuyện cá nhân của bạn ảnh hưởng đến sự tự tin và tại sao bạn chưa thật sự dám bộc lộ con người mình.

Lấy lại sự tự tin hoàn toàn là bước đi sau nhận thức và đó là nơi chúng ta trả lờ 6 câu hỏi để bạn có thể ngay lập tức giành lại vị thế đúng cho sự tự tin của mình.

Hẹn bạn ở phần 2 và chúng ta cùng trả lời 6 câu hỏi quan trọng này nhé!