Mặc dù có vô vàn các cơ hội làm việc freelance ngoài kia, nhưng dấn thân vào con đường viết lách tự do thì không dễ như bạn nghĩ. Rất nhiều học viên của mình thực sự bị ngộp khi bắt đầu hành trình này, khi phải tìm kiếm công việc, phải làm website, phải nghiên cứu hay phục vụ khách hàng… Thậm chí nhiều người đã dừng lại, không làm gì cả. Nếu bạn cũng đang ở trong trạng thái như thế, hãy cố gắng đọc hết và ghi chép lại những điều hữu ích cho bạn trong bài viết này, sau đó chuyển hoá nó thành hành động.
Do nội dung đồ sộ, bài viết sẽ được chia làm 2 phần:
Phần 1: Các bài học để giúp bạn Bắt đầu, Tìm kiếm công việc & Tiếp cận khách hàng
Phần 2: Các bài học để giúp bạn Tính giá, Tổ chức công việc, Vận hành “business”
Các bài học được sắp xếp theo thứ tự một cách có ý đồ, không phải ngẫu nhiên. Bạn nên thực hành theo từng bài học một và hoàn thiện xong một bài rồi mới nên đi tiếp.
Giờ thì bắt đầu nhé!
Nói với mọi người bạn là một cây viết tự do
Nghiêm túc đấy! Hãy email, chia sẻ với bạn bè, gia đình và đồng nghiệp cũ về việc bạn đang viết và sẽ rất vui nếu được viết cho họ. Giữ kết nối và liên lạc trong vòng tròn nhỏ này trước, đó chính là bí kíp để đưa bạn tới thu nhập 9 chữ số về sau.
Cập nhật hồ sơ trên Mạng xã hội
Không cần phải xinh đẹp “lồng lộn”, chỉ cần một bức ảnh chất lượng cao và rõ mặt bạn (đừng dùng ảnh tự sướng) để dùng đồng bộ cho những MXH mà bạn dùng. Tóm tắt ngắn gọn về bản thân. Hãy tưởng tưởng khách hàng của bạn sẽ tìm bạn thông qua cụm từ gì, cố gắng đưa từ đó vào phần mô tả.
Portfolio cá nhân
Nếu bạn đã làm nó, hãy tinh chỉnh nó và khách hàng sẽ đến. Nếu khách hàng không tìm tới bạn với hồ sơ hiện tại, hãy xem lại nội dung, cách trình bày, tính cập nhật của nó. Hãy để khách hàng thấy những gì bạn đang bán. Hãy giới thiệu đầy đủ, nội dung chỉn chu và có phần liên hệ rõ ràng.
Viết Giới thiệu về bản thân
Muốn người ta biết mình chuyên nghiệp, hãy “show” ra những gì bạn có và bạn làm. Trong trang Giới thiệu (About me), hãy kể câu chuyện của riêng bạn, hãy thuyết phục khách hàng thuê bạn và làm cho họ muốn làm việc cùng bạn. Hãy cho họ thấy bạn tích cực, bạn có khả năng và bạn đáng tin cậy!
Quyết định sẽ viết thể loại nào
Đã theo đuổi viết lách tự do thì không chỉ có một thể loại bạn có thể viết. Nếu đã đọc cuốn Con đường trở thành Freelance Writer của mình, bạn sẽ thấy mình liệt kê tới 40+ những thể loại và cách thức mà người viết tự do có thể viết để kiếm tiền. Con số tất nhiên không chỉ dừng lại ở đó. Hãy thử nhìn ra xung quanh mà xem, nội dung có ở khắp mọi nơi. Quảng cáo, tiếp thị nội dung, biên tập, viết tạp chí, viết cho website, viết SEO, ghostwriting, blogging, viết cho social, viết sách… Hãy xem bạn thấy thoải mái khi viết với thể loại nào!
Bắt đầu một website/blog cá nhân
Nếu bạn chưa từng có một sản phẩm viết thực tế nào để làm mẫu, mình khuyên bạn nên có một webiste riêng. Bạn có thể bắt đầu viết blog về chủ đề bạn muốn được người ta trả tiền để viết và chia sẻ nó tới những hội nhóm, cộng đồng nơi có các khách hàng tiềm năng. Nó có thể là về thủ công, phát triển bản thân, câu cá, du lịch, thú cưng, trẻ em… hoặc thứ gì đó bạn thực sự quan tâm. Một số người trở thành blogger và chỉ kiếm tiền nhờ quảng cáo hoặc tiếp thị liên kết qua blog của họ. Nhưng nó cũng chẳng dễ dàng và nhanh chóng gì đâu. Bản thân mình ngay từ đầu đã xác định mình không phải là blogger và không kiếm tiền nhờ quảng cáo. Mình dùng website để giới thiệu và thể hiện phong cách viết, các nội dung mà mình viết tới khách hàng và độc giả quan tâm. Nếu bạn chưa có website, hãy thử dùng Wix, Squarespace hoặc Wordpress.
Nghiên cứu ý tưởng để bắt
Hãy tìm kiếm trong lĩnh vực hoặc thể loại bạn muốn viết đang có những tài liệu nào, doanh nghiệp nào, thị trường ngành đó thế nào, có thể đọc tin tức hoặc nội dung ở đâu. Ví dụ bạn tìm các tạp chí, website chuyên ngành hoặc các thương hiệu đang cung cấp dịch vụ có liên quan và khi đã tìm ra rồi, hãy ngồi xuống để nghiên cứu về ý tưởng bạn muốn viết. Chẳng hạn bạn viết về làm đẹp, bạn tìm thấy một thương hiệu đang không cập nhật tốt nội dung trên website của họ. Bạn có thể đề xuất biên tập hoặc viết mẫu cho họ thử một nội dung tốt hơn. Nhưng trước khi làm điều đó, bạn cần phải tự trả lời được câu hỏi “Tại sao mình cần phải làm điều này” và “Tại sao lại là bây giờ mà không phải lúc khác” vì khách hàng cũng sẽ hỏi những câu hỏi tương tự khi bạn tiếp cận với họ.
Tìm kiếm khách hàng tiếp thị nội dung với bài tập này
Viết ra mọi thương hiệu bạn tương tác trong khoảng 3-6 tháng qua, càng nhiều càng tốt. Thậm chí đó có thể là thương hiệu quần áo, đồ đạc, giàu dép, xe cộ mà bạn dùng cho tới những thương hiệu bạn gặp trên tivi, trên radio hoặc trên đường. Đó chính là điểm bắt đầu để bạn có thể xác định cho mình khách hàng tiếp thị nội dung, dựa trên các sản phẩm bạn đang sử dụng và những ngách bạn có thể bước chân vào. Bạn có thể sẽ phải ngạc nhiên không phải tất cả những công ty, thương hiệu, dịch vụ này đều có blog, có các chiến lược tiếp thị nội dung hay nội dung tốt.
Nếu bạn không liệt kê được nhiều, hãy tiếp tục tìm kiếm các thương hiệu có trong nhà bạn, trên trang thương mại điện tử hoặc thương hiệu địa phương ở gần nơi bạn ở. Từ một trường mầm non con bạn học, tới cửa hàng quần áo yêu thích, studio dạy nhảy… tất cả đều cần nội dung.
Phát triển mối quan hệ của bạn
70% khách hàng đầu tiên của mình đến từ giới thiệu qua người quen, đồng nghiệp cũ, bạn bè của mình. Không có ai tự dưng biết khách hàng của mình ở đâu và nhu cầu cụ thể của họ là gì để tiếp cận họ trực tiếp, nhưng chúng ta có thể cho những người xung quanh biết chúng ta là freelancer, là cây viết chuyên nghiệp, có khả năng và có thể đáp ứng được các nhu cầu của họ khi cần.
Tìm kiếm trong các diễn đàn, website tuyển dụng
Đây là nơi bạn sẽ có rất nhiều cơ hội tìm kiếm được khách hàng nhưng cũng có thể phải cạnh tranh “sứt đầu mẻ trán”. Đừng bó hẹp mình chỉ trong một vài công việc nhất định. Hãy thử sức với những công việc mới, tìm kiếm cơ hội và biết đâu bạn lại thấy yêu thích nó.
Nhiều cây viết lựa chọn các diễn đàn về làm việc tự do kiểu Vlance, Freelancer, Upwork, Fiverr... để tìm việc và mong được trả lương nhanh chóng. Mình lại không thường giới thiệu nó với những người mới bắt đầu, bởi vì những người mới bắt đầu thường có khả năng cạnh tranh thấp hơn những người đã có kỹ năng và kinh nghiệm trên những diễn đàn này. Nếu bạn tự tin vào những bài viết mẫu của mình, hãy cứ thử nghiệm nhưng cũng hãy chuẩn bị tinh thần đây không phải là nơi mà lúc nào bạn cũng được trả công xứng đáng và có mức giá cao.
Theo dõi các biên tập viên và những người kinh doanh vừa và nhỏ
Biên tập viên và những người làm kinh doanh vừa và nhỏ, thậm chí siêu nhỏ thường sẽ đăng tin tìm kiếm cộng tác viên cho các dự án của họ. Hãy tìm kiếm họ trên Facebook, LinkedIn.
Chia sẻ nội dung có liên quan lên MXH
Theo dõi họ rồi chưa đủ, bạn nên chia sẻ những nội dung có liên quan tới lĩnh vực mà họ đang làm, thậm chí tag tên thương hiệu bạn thích vào các bài viết của mình. Mình là người đã từng được biên tập viên mời xuất bản sách sau một thời gian chia sẻ về chủ đề parenting và tự phát hành ebook của mình. Mình cũng biết nhiều bạn làm freelancer khác được các biên tập viên và thương hiệu theo dõi vì những gì họ chia sẻ trên mạng xã hội. Nó giống như thế này: “Tôi không biết chị là một người viết về ẩm thực cho tới khi tôi nhìn thấy bài báo chị viết về ẩm thực địa phương ở trên báo X. Tôi đang cần tìm người viết về chủ đề tương tự, bạn có hứng thú không?”.
Đừng bỏ qua các khách hàng công nghệ
Phát triển app đã và đang rất nóng trong thời đại này. Mình đã từng kiếm được vài ngàn đô nhờ viết các trang web và nội dung app, cụ thể là trong các lĩnh vực như tài chính, sức khoẻ, phát triển bản thân, thể thao… Bạn sẽ phải ngạc nhiên khi mà rất nhiều app mà bạn đang sử dụng như ngân hàng, tài chính lại không có chiến lược nội dung và blog. Hãy thử tiếp cận những khách hàng này. Học viên của mình đã tìm được công việc với app tài chính sau khi bạn có một vài bài viết được đăng báo và vận hành một nhóm về chủ đề tài chính (với chỉ vài trăm thành viên).
Thử với các tổ chức phi lợi nhuận
Đừng vội nghĩ tổ chức phi lợi nhuận thì không có ngân sách, thực tế họ có rất nhiều nội dung và nhiều tổ chức không có nhân sự làm việc với các nội dung này. Họ là các tổ chức được tài trợ hàng năm và chắc chắn họ sẽ có ngân sách cho việc viết, biên tập các tài liệu cho mình.
Đối với viết lách tự do, “pitching” là một hoạt động bán hàng quan trọng. Và nếu bạn không quen với việc bán thứ gì đó hoặc quảng cáo sản phẩm dịch vụ, bạn chắc chắn sẽ lúng túng hoặc cảm thấy căng thẳng (không sao cả vì kể cả những người làm lâu năm cũng vẫn có thể cảm thấy như vậy). Nhiều học viên của mình nói rằng đây là phần mà họ sợ nhất. Nhưng nếu bạn không tự giới thiệu mình là một người viết tự do hoặc đề xuất ý tưởng của mình cho khách hàng, họ sao biết được bạn đang ở đó và sẵn sàng làm việc?
Vậy nên nếu bạn đã sẵn sàng, hãy làm theo các gợi ý sau đây để thu về thành công nhanh chóng hơn.
Tìm kiếm thông tin liên hệ của người phụ trách
Nếu là một tạp chí, bạn có thể dễ dàng tìm thấy thông tin của một biên tập viên. Nếu là một website, bạn có thể tìm thấy thông tin liên hệ ở các mục Liên hệ hoặc phần footer. Hãy thử tìm kiếm thêm cả trên mạng xã hội, qua kênh fanpage hoặc LinkedIn của họ. Nhưng đừng rải email tới những email này của họ như rải truyền đơn. Cách tốt nhất là bạn nên tiếp cận một cách cá nhân trước, nhắn tin hỏi xem bạn có thể gửi email công việc tới họ hay không. Đợi họ trả lời rồi hãy tiếp tục gửi thư.
Thư chào hàng chỉ nên ngắn gọn
Theo kinh nghiệm của mình, khách hàng đa phần sẽ không có thời gian để đọc quá kỹ và dừng lại quá lâu với một email từ người lạ, nhất là email đó lại để tìm việc. Vì vậy, nếu bạn gửi những bài viết mẫu quá dài, họ không đủ kiên nhẫn để xem hết.
Hãy viết một cách ngắn gọn, gửi bài mẫu ngắn gọn, có liên quan tới họ, thậm chí viết cho chính thương hiệu của họ (một bài viết giới thiệu, một câu chuyện thương hiệu được biên tập lại…)
Biên tập portfolio cho phù hợp với từng khách hàng
Có thể bạn đang cùng lúc viết về 2-3 chủ đề, về tài chính, phát triển bản thân và lối sống của phụ nữ. Bạn muốn tiếp cận một khách hàng về tài chính nhưng trong portfolio lại vẫn giới thiệu và sắp xếp các kinh nghiệm về lối sống phụ nữ lên đầu? Vậy thì chẳng có gì khó hiểu nếu bạn không nhận được hồi âm từ khách hàng. Hãy làm sao để họ cảm thấy bạn có sự liên quan. Hãy nhấn mạnh và đưa hết những kinh nghiệm của mình về tài chính lên đầu và thậm chí có thể cắt bỏ bớt những kinh nghiệm không liên quan đi. Hãy thể hiện cho họ thấy bạn có thể làm gì cho họ, bạn có những ý tưởng nào, bài mẫu bạn thử viết cho họ phải tốt hơn những gì mà họ đang làm…
Theo dõi hoạt động chào hàng của bạn
Liệt kê danh sách, theo dõi tiến độ và tình trạng của những bên bạn đã gửi email chào hàng sẽ giúp bạn biết điều gì hiệu quả, điều gì không và ai bạn cần tập trung. Sau 2-3 tuần nếu không có tin tức gì từ khách hàng, bạn có thể chọn bỏ qua hoặc tiếp tục gửi lại chào thầu cho họ. Bạn có thể tái sử dụng lại các ý tưởng hoặc bài viết cho các khách hàng không phản hồi, biên tập lại chúng và gửi cho các khách hàng khác. Nếu có một khách hàng bạn rất thích mà không nhận được phản hồi, hãy thử với ý tưởng khác và gửi lại cho họ sau 4-6 tuần.
Trong 7 ngày sắp tới đây, hãy lập một kế hoạch hành động với các gợi ý của mình liên quan tới cách bắt đầu, tìm công việc và tiếp cận khách hàng. Hãy thử nghiệm và xem bạn có được những cơ hội đầu tiên như thế nào. Nếu có gì muốn chia sẻ hoặc cần giúp đỡ, hãy email cho mình nhé!
Ở Phần 2, bạn sẽ nhận được những bài học và lời khuyên về cách Tính giá, Tổ chức công việc, Vận hành business để trở thành một cây viết tự do thành công.
Cùng chờ đón nhé!
Thật rõ ràng và cụ thể. Đây đúng là điều em đang tìm kiếm ạ.
Em cảm ơn chị Linh, các bước chị đưa ra thật rõ ràng cụ thể từng đường đi nước bước, như thể em được cầm tay chỉ việc luôn vậy. Cảm ơn chị vì đã luôn tâm huyết và chia sẻ những điều quý giá như vậy ❤️